Visual Design

Op deze pagina leg ik in vogelvlucht uit wat Visual Design is, welk doel het dient, waarom het in mijn ogen een wat ongrijpbare en eigenlijk te flexibele term is, en waarom ik desondanks toch deze term gebruik om een groot deel van mijn vaardigheden onder te bundelen.

Wat is Visual Design?

Veel van de items onder mijn sectie ‘Vaardigheden’ en ‘Kennisgebieden’ zijn relatief flexibele begrippen. Ze groeien of krimpen ieder jaar, ze zijn vrij ‘vloeibaar’ als het gaat om wat er wel en niet onder valt, en veel van deze vakgebieden hebben pas in de afgelopen 15 jaar (en soms veel recenter) een beetje een serieuze voet aan de grond gekregen als het gaat om algemene herkenning. Visual Design is wellicht de meest lastige term van allemaal en tevens het meest ongrijpbaar en zelfs controversieel. De voornaamste reden waarom ik de term gebruik, is omdat het zich nadrukkelijk richt op digitale vormgeving. Iets dat bij grafisch ontwerp lang niet altijd vanzelfsprekend is. Op deze manier heb ik voor mezelf Grafisch Ontwerp gereserveerd voor al het non-digitale designwerk (bijvoorbeeld drukwerk, bedrijfskleding en relatiegeschenken) en onder Visual Design plaats ik al mijn digitale designwerk (Webdesign, App-design, maar ook bijvoorbeeld logo’s in hun digitale vorm). Ook vind ik het erg fijn dat er binnen visual design een groot stuk overlap verwerkt zit met Interaction Design aan de ene kant en user interface design aan de andere kant. Dit verplicht een visual designer om kennis te hebben van deze gebieden en de psychologie die daarmee samenhangt. Puur de term ‘Visual Design’ vind ik overigens onvoorstelbaar onhandig gekozen. Het impliceert eigenlijk dat het binnen dit discipline alleen maar gaat om het visuele (het ‘Wat?’)… Terwijl designers zich daarnaast altijd bekommeren om de ‘Waarom?’, ‘Wie?’, ‘Hoe?’ etc. In feite komt psychologie en strategisch inzicht kijken bij alle design-disciplines, en designers zelf strijden al jaren tegen de platte titel van ‘vormgever’ of ‘mooimaker’. Een term als visual design (zeker met het oog op de diepte van deze discipline) oogt ontzettend plat en simpel voor zo’n omvangrijk en belangrijk vakgebied. Visual design impliceert daarnaast dat het gaat om alle visuele uitingen en normaliter zou ook drukwerk (analoog design) daaronder vallen. Maar zoals gezegd richt visual design zich (volgens de meeste definities) puur op het digitale designwerk. Enfin. Ik heb de term niet verzonnen en hij wint in mijn ogen geen schoonheidsprijs. Echter, ik zet hem wel graag in bij gebrek aan beter, puur om de gebieden meer af te bakenen waartussen ik mij als ‘Multidisciplinair designer’ dagelijks beweeg.

Wat doet een visual designer?

Zoal gezegd is visual design een uiterst flexibel en multi-interpretabel vakgebied. Een snelle Google-zoektocht leidt zelfs naar een wikipedia-pagina over Grafisch Ontwerp terwijl dat geheel iets anders is. En bij bijvoorbeeld de Hanzehogeschool Groningen wordt het vakgebied officieel als studierichting herkent voor majors. Toch is het verstandig om te kijken naar de meest consistente beschrijving om enigszins te vatten wat het is en wat de rol is van een visual designer. Een samenvatting van de beschrijving van het visual design-vakgebied van de Interaction Design Foundation luidt:

“Visual Design is het toepassen van fotografie, afbeeldingen kleuren, ruimte, lay-outs, typografie en vormen om de gebruiksvriendelijkheid en de gebruikerservaring te verbeteren van digitale producten. Visual Design is als vakgebied ontstaan uit voornamelijk User Interface Design en Grafisch Ontwerp.”

Uit deze omschrijving is al op te maken waar ik eerder doelde. Officieel komt visual design erg overeen met grafisch ontwerp, maar er is een laag diepte aan toegevoegd omdat digitale producten daar simpelweg om vroegen. Waar drukwerk namelijk ‘vast’ staat zodra het gedrukt is, is bij digitale producten sprake van interactiviteit en bepaalde technische zaken die op het design veel invloed hebben. Er was dus simpelweg een verdieping of verbreding nodig binnen dit vakgebied ten aanzien van gebruiksvriendelijkheid, psychologie en interface design en daarom is visual design in feite ‘grafisch ontwerp voor digitale producten, met kennis van (gebruikers)psychologie erbij in’.

Hoe zie ik mijn rol als visual designer?

Omdat de officiële definitie zo nieuw en on-uitgehard is, geef ik enigszins een eigen draai aan de term visual design. Zelf reken ik al mijn digitale designwerk onder visual design en zodra het ‘fysiek’ is, zie ik het als grafisch ontwerp. Zoals gezegd gebruik ik de term ook om helderheid te scheppen tegenover mijn klanten en om aan te kunnen geven waar ik overstap van de ene designers-rol in de andere. En door de breedte van deze definitie valt dus een gigantisch deel van mijn werkzaamheden officieel onder visual design. Fysiek design beslaat misschien tussen de 10 en 20 procent van wat ik op dit moment doe, en al het andere designwerk is digitaal. Daarnaast is mijn kennis van visual design hoe dan ook waardevol binnen drukwerk. Mijn kennis van gebruiksvriendelijkheid pas ik misschien niet nadrukkelijk toe binnen het ontwerp van een visitekaartje, maar het is ook geen overbodige kennis. En zo zou ik eigenlijk zelfs het vakgebied van grafisch ontwerp geheel kunnen weglaten op deze website nu het relatief nieuwe vakgebied van visual design meer en meer ingeburgerd raakt. Echter, omdat grafisch ontwerp als term zo bekend is en op dit moment nog veel vaker een belletje doet rinkelen dan visual design, hanteer ik de term toch en reserveer ik die binnen mijn eigen workflow puur voor het design van fysieke zaken.

Is Webdesign ook Visual Design?

Volgens de ene definitie wel. En volgens de andere niet. Jarenlang werd webdesign gezien als een soort modern sub-onderdeel van grafisch ontwerp. Dat was vooral voordat de term visual design in omloop was. En nog steeds valt webdesign eigenlijk vaak onder grafisch ontwerp. Met als voornaamste reden dat (volgens vele definities) er geen enkele vorm van code-kennis (programmeren) valt onder visual design. Terwijl veel webdesigners wel degelijk iets van programmeren afweten.
Kortom; velen zien webdesign onder de paraplu van grafisch ontwerp als zijnde ‘design voor het web + kennis van programmeren’. En webdesign onder de paraplu van visual design als ‘design voor het web zonder, kennis van code en programmeren’ (puur visueel dus).

Wat is webdesign?

Webdesign richt zich officieel op het vormgeven van websites

Ik zeg ‘officieel’, want in de loop der jaren is de term vager geworden en zijn ook vaak webdevelopement ↗ (programmeerwerk) en andere disciplines onder dezelfde noemer geschoven. Webdesign onderscheidt zich van traditioneel grafisch ontwerp in de zin dat het interactief is. De gebruiker kan invloed uitoefenen binnen een website, wat bijvoorbeeld niet kan binnen een visitekaartje. En met die interactiviteit gaan veel verschillende disciplines gepaard. Het is bijvoorbeeld belangrijk dat je website gebruiksvriendelijk is, naast het feit dat hij er verzorgd uitziet. Daarnaast kun je je website meer karakter geven door middel van user experience design en interaction design. Maar ook kennis van bijvoorbeeld typografie, informatie-architectuur en kleurenpsychologie zijn van groot belang.

Mijn rol als webdesigner

Je website is je stempel op de wereld in een digitale vorm die iedereen kan zien, 7 dagen per week, 24 uur per dag. Websites zelf zijn vaak een medium van communicatie, maar de beste websites scheppen een gevoel bij de gebruiker dat langer blijft hangen dan het websitebezoek zelf. In veel gevallen is een website een geweldig middel om vertrouwen te wekken bij je klanten en prospecten en om jezelf benaderbaar te maken. Daarnaast is het jouw eigen stuk ‘vastgoed’ op het internet waar jij de volledige controle over hebt. In tegenstelling tot bijvoorbeeld Facebookpagina’s of LinkedIn profielen die in het beheer zijn van grotere bedrijven. Bij het ontwerpen van websites zag ik het als mijn taak om het karakter en de principes van mijn klant of diens bedrijf te vertalen naar zijn website. Op die manier is een website een verlengstuk van de ondernemer of onderneming zelf en niet simpelweg een online visitekaartje.

Kennisgebieden

Zoals gezegd is webdesign een brede term en mijn kracht lag met nadruk bij het design- en psychologie-stuk van dit vakgebied. Na mijn opleiding tot grafisch ontwerper ↗ (het design-gedeelte) heb ik de opleiding Communication & Multimedia Design ↗ gedaan, waar ik ben afgestudeerd op usability en user experience design (het psychologie-gedeelte). Usability richt zich op de gebruiksvriendelijkheid van websites en zorgt er doorgaans voor dat dingen logisch en begrijpelijk zijn voor een gebruiker. User experience design richt zich op de vraag hoe je dingen niet alleen helder, maar ook aangenaam kunt maken om te gebruiken. Het richt zich meer op het gevoel dat wordt opgewekt bij de gebruiker. Het houdt zich bezig o.a. met het wekken van vertrouwen, een prettige lay-out, teksten die leuk zijn om te lezen, toepasselijke foto’s en het zet psychologie bewust in om een bepaald beeld te scheppen van een ondernemer of onderneming. Anders gezegd; usability richt zich op de logica en user experience design richt zich op het karakter van een website. Deze dingen samen: goede ontwerp-vaardigheden en veel kennis van gebruiksvriendelijkheid en user experience design zijn een zeer krachtige skillset voor een webdesigner.

Responsive webdesign en mobile-first

De grootste aardverschuiving die er binnen webdesign heeft plaatsgevonden was de introductie van de smartphone

Of eigenlijk de iPhone, in 2007. De iPhone had als eerste smartphone een volwaardige internetbrowser en sindsdien is het van groot belang dat websites goed schalen naar dit veel kleinere formaat beeldscherm. Nieuwe technieken zoals responsive webdesign ↗ zijn in het leven geroepen om dit proces makkelijker te maken. Met responsive webdesign wordt er een vloeibare lay-out ontworpen die zichzelf aanpast aan het formaat van het beeldscherm. Elementen die op een groter scherm bijvoorbeeld naast elkaar kunnen worden getoond komen op kleinere schermen onder elkaar te staan om zo het gebruiksgemak optimaal te houden. ‘Mobile first’ gaat nog een slag verder. Dit is een ontwerpmethode waarbij een website in eerste instantie voor de smartphone ontworpen wordt en daarna pas volgen de designs en lay-out instellingen voor grotere schermen zoals tablets en laptops. Op deze manier begin je met het moeilijkste en ga je daarna opschalen naar de schermen waarop alles wat makkelijker gaat omdat je meer ruimte hebt.

Recent Visual Design