Usability

Deze pagina legt beknopt uit wat Usability is en waarom het een belangrijk design-discipline is. Tevens geef ik mijn kijk op Usability en beschrijf ik mijn rol als website adviseur waarbinnen ik MKB’ers en ZZP’ers help om hun websites en apps naar een hoger plan te tillen als het gaat om gebruiksvriendelijkheid.

Wat is usability?

Officieel is usability een term die je kunt omschrijven als ‘gebruiksgemak’. Het spreekt over hoe eenvoudig iets te gebruiken is (bijv. een Toetsenbord, een boormachine of een website) en hoe makkelijk iets te begrijpen is. Gebruiksvriendelijkheid is de meest dekkende Nederlandse term hiervoor. Binnen de digitale design-sector, die zich bezighoudt met het ontwerpen en ontwikkelen van websites, apps en digitale interfaces, praten we officieel over ‘website usability’ of ‘interface usability’. Om zo specifieker te zijn dan de algemene term. De term usability is echter zo geclaimd door (vooral) webdesign dat usability en ‘website usability’ tegenwoordig eigenlijk vaak hetzelfde betekenen. Als ik op deze website spreek over usability gaat het daarom alleen over de usability van websites of apps.

Wat is de waarde van usability?

Usability heeft een directe impact op het gebruiksgemak van je website of app en daarmee heeft het een directe impact op de perceptie en het gevoel dat een gebruiker heeft bij je website of app. Is een interface of lay-out frustrerend in het gebruik, of onvoorspelbaar qua indeling dan zou dat niet alleen negatief kunnen afstralen op bijvoorbeeld de website zelf, maar vaak trekt een gebruiker dit door naar een heel product, een hele onderneming of zelfs wel een hele sector. Het kan bepalen of een gebruiker direct weg klikt naar de concurrent, of dat hij binnensmonds-mopperend je software gebruikt omdat er simpelweg geen alternatief is. Feit blijft dat usability heel belangrijk is omdat het zicht richt op empathie. In veel gevallen -maar zeker in het geval van usability- werk ik in de rol van usability-expert echt voor de klant van mijn klant. De eindgebruiker zogezegd. Deze eindgebruiker is kritisch, zeer ongeduldig en heeft tegenwoordig meer alternatieven dan ooit. Jaren terug toen het wonder van het internet er net was, was de gebruiker flexibeler. Alles was een geschenk en het was al geweldig dat alles überhaupt werkte. Tegenwoordig liggen de eisen (terecht) stukken hoger. Het internet is volwassener en een concurrentiestrijd heeft ervoor gezorgd dat het niveau van design en usability gigantisch gestegen is de afgelopen jaren. Daarnaast hebben mensen doorgaans een kleiner scherm tot hun beschikking (als gevolg van de smartphone-revolutie) waarbinnen usability extra belangrijk is. Er is minder ruimte om alles op te tonen (zeker als je het leesbaar wilt houden) en je kunt veel minder besturingselementen kwijt op dergelijke schermen (in tegenstelling tot bijvoorbeeld de grote menu’s die je vroeger aan de linkerkant van websites zag). Usability is mede hierom een zeer belangrijke tak van sport binnen de design-sector. En het is één van de disciplines die zich voor een zeer groot deel bezig houdt met psychologie, net als user experience design en interaction design. Daarom heeft het mij (vanwege mijn grote interesse in psychologie) altijd erg aangetrokken. Ik ben er (samen met user experience design) zelfs op afgestudeerd in 2012. Usability zelf is alleen een lastig te vangen iets. Het is één van die dingen waarbij je (als je het goed doet) weinig hoort van je gebruiker. En waarbij bij een slechte ervaring  het je op een grote hoeveelheid kritiek kan komen te staan of je gebruiker simpelweg naar een ander gaat. Bij visual design of grafisch ontwerp is het bijvoorbeeld zo dat iets lelijk, neutraal of prachtig kan zijn. In het geval van ‘prachtig’, hoor je als ontwerper vaak de complimenten, maar zelfs als het lelijk is hoor je er vaak weinig over. Misschien omdat er zo veel slecht design is. Met usability is het bijna alleen maar neutraal of slecht. Het kan namelijk voor het gevoel altijd beter of eenvoudiger. En wanneer het slecht is, is direct de hele ervaring van een product negatief beïnvloed. In feite is het net als met iets simpels als een deurkruk. Werkt de deurkruk dan zien mensen dan als logisch en niemand is lyrisch over het feit dat zijn deurkruk het ‘goed doet’. Maar werkt de deurkruk totaal anders dan je verwacht of doet hij überhaupt niet wat hij moet doen, dan is het al snel een ‘achterlijk product’. Er valt dus minder eer te behalen in het usability discipline dan in andere designgebieden en dat is jammer. Want de goede usability experts beïnvloeden ons dagelijks leven op een zeer ingrijpende manier. En veelal in zeer positieve zin.

Informatie-architectuur

Informatie-architectuur is een belangrijk sub-onderdeel van Usability

Ik zie informatie-architectuur als het zo logisch en elegant mogelijk presenteren en rangschikken van informatie. Dit kan zijn binnen een website of app (interactief). Maar ook binnen bijvoorbeeld het ontwerpen van identity books zie ik mezelf als informatie-architect. Hierbij denk ik extreem kritisch na over wat ik wil vertellen, hoe ik dat doe in zo weinig mogelijk woorden, die zo helder mogelijk zijn, en hoe ik dit alles op de meest optimale plek presenteer. In essentie zie ik deze vaardigheid als een kruising tussen tekstschrijven, usability en user experience design. En deze mix van vaardigheden bekijk ik persoonlijk ook nog eens door de bril van een minimalist. Kortom; ik wil met zo weinig mogelijk middelen zoveel mogelijk helderheid scheppen. En daar zit een groot stuk overlap met wat nu mijn specialisme is: Logo Ontwerp. Ook bij logo ontwerp is het namelijk mijn missie om een complex idee of concept te destilleren tot een eenvoudig beeld dat een statement maakt. Maar waar informatie-architectuur zich richt op taal doe ik het binnen logo ontwerp op een visuele manier.

Wat is belangrijk bij informatie-architectuur?

Net als bij Usability en User Experience Design is inlevingsvermogen ook bij informatie-architectuur van groot belang

Het uitschakelen van je eigen kennis en het kunnen bekijken van informatie of de indeling van informatie door de ogen van een persoon zonder voorkennis is mijns inziens een must. Om die reden zeg ik vaak over deze drie gebieden: “te simpel is het nooit, maar te complex is het al heel snel”. Kortom; informatie en de presentatie daarvan zijn zelden tot nooit te simpel, zeker niet in tijden waarin mensen weinig aandacht hebben en ongeduldiger zijn dan ooit. En voor een informatie-architect zijn deze ontwikkelingen een stok achter de deur. Zeer kritisch kijken met bijvoorbeeld de insteek: “Als we 20% van deze tekst konden behouden en 80% moesten schrappen, wat zouden we dan behouden vs. schrappen?” – is hierbij erg effectief. Ook het lezen van je eigen tekst of indeling met de vraag: “Is dit iets wat de gebruiker wil weten? Of iets wat ik wil vertellen?” is een hulpmiddel om je eigen perspectief te veranderen.

*Meer van dit soort hulpmiddelen vind je in mijn Website Usability Checklist. Daarin vind je 60 aandachtspunten die je helpen om de gebruiksvriendelijkheid van je website te verbeteren.

Mijn huidige kijk op informatie-architectuur

Informatie-architectuur wordt vaak uitsluitend gezien als een onderdeel van interactieve producten zoals websites en apps. Ikzelf zie de definitie echter breder dan dat

Omdat ik sinds oktober 2021 mijn volledige focus heb gelegd bij Logo Ontwerp en Identity Design en ik al mijn andere diensen heb laten vallen is mijn rol ten aanzien van informatie-architectuur drastisch veranderd. Nu ik geen websites en apps meer ontwerp neemt informatie-architectuur veel minder ruimte in op mijn ‘vaardigheden-diagram’ dan voorheen. Ik gebruik het nu voornamelijk binnen zogenaamde identity books die ik ontwerp voor mijn klanten. En binnen de fictieve producten waarop ik een ontworpen visuele identiteit toepas. Want ja, ook het uiteen zetten van informatie op een visitekaartje zie ik als informatie-architectuur. Tot slot pas ik het nog toe binnen mijn eigen website en ik merk dat ik er in die setting nog steeds erg veel voldoening uithaal. Geloof het of niet maar het uitdenken van mijn sitemap of de footer van mijn website zijn zaken waar ik in het weekend eens lekker voor ga zitten. En waar ik urenlang over kan nadenken en mee kan stoeien. Dingen bijschaven, optimaliseren en het verwijderen van ruis en onduidelijkheid zijn namelijk passies van me en geen ‘werk’.

Mijn kijk op usability

Binnen grote bedrijven worden usability-experts ingezet op diepgaand en zeer specifiek werk, waarbij aan user testing (het analyseren van gebruikers terwijl ze het product gebruiken) gedaan wordt, grote charts en wireframes gemaakt worden om processen uit te denken en nog heel veel meer. Zelf heb ik meer een brede aanpak in plaats van een diepe. Veel van mijn klanten zijn erg geholpen met de 20% aan verbeteringen die doorgaans 80% van het verschil maken in hun product. Ik werk zelf veelal met MKB’ers en ZZP’ers en doorgaans zijn dit ondernemers die de het liefst de grootst mogelijk impact voor hun investering willen zien. Ze hebben vaak niet de tijd om wekenlang onderzoek te financieren of grote hoeveelheden user tests uit te voeren, maar ze zien wel degelijk het grote belang van gebruiksvriendelijkheid. Mijn rol als usability-expert voor deze doelgroep is dan ook vaak die van consultant. Als website adviseur kijk ik mee, denk ik mee, redeneer ik mee en beoordeel ik hun website of app en zoek daarbij naar zoveel mogelijk verbeterpunten in de tijd die hun budget mij toestaat. Vervolgens rangschik ik deze verbeterpunten tot een lijst van actiestappen waarmee deze ondernemers zelf aan de slag kunnen.

Wat kan ik voor jou betekenen op usability-gebied?

Als je denkt dat je geholpen bent bij iemand die een blik werpt op de usability van je website of app dan staat mijn deur voor je open. Ik denk graag met je mee, en als consultant en sparringpartner heb ik sinds 2012 veel ondernemers voorzien van ideeën, adviezen en eyeopeners. De impact van usability of de verbeteringen daarvan is doorgaans groot, en ze kunnen dus ook een groot verschil maken in de waardering van je product of de conversie van je website. Daarnaast is het vaak zo dat je heel erg ‘in’ je eigen website of app verwikkeld bent en niet meer goed objectief en kritisch kan kijken naar potentiële verbeterpunten. Ook op die momenten is een blik van buitenaf vaak extreem waardevol. Zelf stel ik mij binnen deze projecten doorgaans op als zowel adviseur als ‘docent’ want het weten ‘waarom iets beter anders kan’ is over het algemeen net zo waardevol als ‘hoe het beter kan’. Kortom; de motivatie (waar psychologie bij komt kijken) is erg van belang. En als je die kent blijft het inzicht ook langer hangen. Tevens kan ik als adviseur schakelen tussen de rollen van usability-expert en user experience specialist, omdat dat ook een vakgebied is waar ik erg in thuis ben. Waar usability zich richt op gebruiksgemak, richt user experience design zich vooral op gebruiksgenot. Dit is eveneens een meer psychologische tak van de design-sector en user experience design houdt zich bezig met vragen als: Hoe zorgen we dat een gebruiker lol heeft aan het gebruik van dit product? Hoe winnen wij het vertrouwen van onze gebruiker? Hoe kunnen we het invullen van veel gegevens veranderen van en saaie taak in tot leuks waar je een gevoel van overwinning en prestatie aan overhoudt? etc.

Website Advies

Website Advies is een dienst die ik zelf in het leven geroepen (en benoemd) heb. Ik werd de afgelopen jaren steeds vaker benaderd door ondernemers die vroegen of ik een kritische blik op hun website wilde werpen en vanuit die vraag is deze dienst ontstaan.

Wat is Website Advies?

Zoals gezegd heb ik de term zelf verzonnen, dus het is geen dienst of vakgebied dat opereert volgens een bepaald stramien. ‘Consultancy’ was ook een gepaste term geweest, en daarnaast beperk ik mijn advies de afgelopen jaren niet meer uitsluitend tot websites. Ook apps en web-apps vallen steeds vaker onder mijn advies-projecten. Wat ik in doe bij deze dienst is dat ik al mijn kennis van design, user experience design (gebruiksgenot) en usability (gebruiksgemak) inzet ter verbetering van een website of ander digitaal product met als doel om deze effectiever en/of prettiger te maken in het gebruik. Zie het maar als een externe consultant die wordt ingeschakeld om met een frisse blik en veel vakkennis de vinger op de zere plek(ken) te leggen binnen digitale producten. Soms heb ik hierbij de rol van een second opinion voor ondernemers die al een website of product hebben, maar die op zoek zijn naar verbeterpunten. Ofwel omtrent conversie (welk deel van de bezoekers klant wordt) ofwel ter verbetering van de gebruikerservaring of het imago van de website. Andere keren wordt ik benaderd door bijvoorbeeld startups die een prototype website of app klaar hebben en graag willen dat iemand van buiten hun vertrouwde cirkel een frisse, objectieve en kritische blik werpt op hun product. In beide gevallen vind ik het het van belang dat ik onderbouw waarom bepaalde keuzes gemaakt zouden moeten worden of waarom juist niet. Ik vind het ‘waarom?’ namelijk net zo belangrijk als het ‘hoe en wat?’. En als ik het achterliggende ‘waarom?’ toelicht (wat meestal zwaar leunt op psychologie en gedragspsychologie) dan dan leidt dat vaak tot een inzicht ‘voor het leven’. Benoem ik alleen het ‘hoe en wat?’ dan is het een ondiepe, wellicht puur cosmetische aanpassing. En dat is niet het niveau waarop ik werk. En dat geldt trouwens evenmin voor website en app-gebruikers. Beslissingen van gebruikers lijken vaak gemaakt te worden om oppervlakkige redenen, maar meestal is het een onderbuikgevoel dat voortkomt uit veel meer factoren dan alleen het visuele stuk.

Mijn werkwijze

Zoals gezegd is website advies een dienst die ik zelf in het leven geroepen heb, nadat bleek dat er veel vraag voor was. En waar ik het opzetten van deze dienst volledig heb afgestemd op de vraag van mijn klanten, doe ik dat met mijn werkwijze ook. In hanteer voor website advies een volledig flexibel stramien qua werkwijze, dat geheel gestuurd wordt door de vragen van mijn klanten. In sommige gevallen bekijk ik ‘live’ een website samen met mijn klant en lopen we deze door terwijl ik in real time feedback, ideeën en potentiële verbeterpunten aangeef. In andere gevallen wordt ik benaderd met de vraag of ik een dag wil besteden aan het in kaart brengen van alle verbeterpunten van een digitaal product en het schrijven van een rapport waarin ik deze punten toelicht. Ook zijn er scenario’s waarbij ik gevraagd wordt om mee te denken over één specifiek aspect (bijvoorbeeld de tekstuele communicatie) omdat mijn klant vermoedt dat dat waar de schoen wringt. En soms ontstaat er bij deze verschillende scenario’s de vraag ik door middel van een visueel prototype of wireframe (schematische lijntekening) wil aangeven hoe ik het ideaalbeeld van de oplossing voor me zie. Dit om mijn idee visueel meer tastbaar te maken voor bijvoorbeeld ontwerpers of ontwikkelaars binnen de onderneming. Wat de vraag van mijn klant ook is. Mijn werkwijze en rol stem ik volledig af op datgene wat naar verwachting het meest waardevolle resultaat zal opleveren.

Kan website advies jou helpen?

Als ik even in een puur commerciële rol stap is het antwoord natuurlijk: “Jazeker!” Maar ik vind integriteit belangrijk dan Euro’s en daarom is mijn antwoord: “Misschien…” Het voornaamste punt is dit: als je een website of digitaal product hebt dat al ‘loopt’ met een redelijke hoeveelheid bezoekers of gebruikers, dan is het veel makkelijker in te schatten (en te verantwoorden) wat eventuele verbeteringen zouden kunnen opleveren. Heb je nog geen product of redelijk bezoekersaantal, dan is dit moeilijker in te schatten. Zelf ben ik altijd geneigd om te zeggen: “Zet mij daar in, waar mijn waarde het grootst is” en ik haal enorm veel voldoening uit reacties in de trend van: “Jij hebt jezelf als consultant zeker 10x terugverdiend in het afgelopen kwartaal.”. Met websites of producten die nog niet bestaan of zijn doorgebroken is dit vaak wat lastiger. Echter, ook in die situaties is mijn waarde (puur door het aantal nieuwe inzichten waarmee ik aan kom zetten) vaak overduidelijk en minimaal één op de drie consultancy-projecten is gericht op het verbeteren van websites of producten die nog niet of net bestaan.

Wat is het doel van Website Advies?

Zoals gezegd heb ik de term zelf verzonnen, dus het is geen dienst of vakgebied dat opereert volgens een bepaald stramien. ‘Consultancy’ was ook een gepaste term geweest, en daarnaast beperk ik mijn advies de afgelopen jaren niet meer uitsluitend tot websites. Ook apps en web-apps vallen steeds vaker onder mijn advies-projecten. Wat ik in doe bij deze dienst is dat ik al mijn kennis van design, user experience design (gebruiksgenot) en usability (gebruiksgemak) inzet ter verbetering van een website of ander digitaal product met als doel om deze effectiever en/of prettiger te maken in het gebruik. Zie het maar als een externe consultant die wordt ingeschakeld om met een frisse blik en veel vakkennis de vinger op de zere plek(ken) te leggen binnen digitale producten. Soms heb ik hierbij de rol van een second opinion voor ondernemers die al een website of product hebben, maar die op zoek zijn naar verbeterpunten. Ofwel omtrent conversie (welk deel van de bezoekers klant wordt) ofwel ter verbetering van de gebruikerservaring of het imago van de website. Andere keren wordt ik benaderd door bijvoorbeeld startups die een prototype website of app klaar hebben en graag willen dat iemand van buiten hun vertrouwde cirkel een frisse, objectieve en kritische blik werpt op hun product. In beide gevallen vind ik het het van belang dat ik onderbouw waarom bepaalde keuzes gemaakt zouden moeten worden of waarom juist niet. Ik vind het ‘waarom?’ namelijk net zo belangrijk als het ‘hoe en wat?’. En als ik het achterliggende ‘waarom?’ toelicht (wat meestal zwaar leunt op psychologie en gedragspsychologie) dan dan leidt dat vaak tot een inzicht ‘voor het leven’. Benoem ik alleen het ‘hoe en wat?’ dan is het een ondiepe, wellicht puur cosmetische aanpassing. En dat is niet het niveau waarop ik werk. En dat geldt trouwens evenmin voor website en app-gebruikers. Beslissingen van gebruikers lijken vaak gemaakt te worden om oppervlakkige redenen, maar meestal is het een onderbuikgevoel dat voortkomt uit veel meer factoren dan alleen het visuele stuk.

Wil je mij graag raadplegen als consultant of gewoon even overleggen?

Heb je een website of digitaal product waar je graag een goed geïnformeerde ‘pro’ naar wilt laten kijken? Neem dan even contact op, ik denk graag met je mee. Denk voortijds alvast even na over waar je het meest mee geholpen zou zijn, wat de ideale uitkomst daarvan is voor je website of product en hoeveel budget je ter beschikking hebt voor dit consultancy-project. Je budget bepaalt namelijk hoeveel uren in kan investeren in je website of product en op basis daarvan kan ik prioriteiten stellen met betrekking tot waar ik mijn focus leg en waar mijn waarde het grootst zal zijn.